Psie życie

Psi poemat sercem pisany

Józef Wilkoń, znany prawie na całym świecie ilustrator bajek dla dzieci (autor m.in. znakomitej "Rzeczy o tym, jak paw wpadł w staw", Hokus-Pokus, 2011), w swojej najnowszej książce – słowem i obrazem, literą i rzeźbą – "pisze" o psiej (nie)doli, psiej wierności, potrzebie ludzkiej bliskości i czułości. Kartkując ten przepięknie wydany psi poemat ma się wrażenie, że słowo staje się u Wilkonia równie ważnym narzędziem, co pędzel i rzeźbiarski nóż.

Mój los jak twój…
albo śpię na jedwabnej poduszce,
objadam się łakociami,
albo przywiązany do lichej budy
trzęsę się z zimna i głodu
albo błąkam się bezdomny
albo mieszkam z braćmi w schronisku

Kiedy przed laty największy kociarz literatury polskiej, Jerzy Pilch, pisał – z niekrytą pogardą – że pies "jest niewolnikiem", "ślepym i podatnym na tresury lokajem" swojego właściciela (w przeciwieństwie do kota, który jest partnerem wymagającym, o wyraźnym poczuciu własnej tożsamości i kociej godności), po części miał rację. Jego psi obraz, choć był ironiczny i gorzki, nie odbiegał od prawdy. Ale w "Psim życiu", w tym samym psie, którego – błyskotliwy skądinąd exfelietonista "Tygodnika Powszechnego" nazywał niewolnikiem, Józef Wilkoń dostrzegł uosobienie cnót najbardziej elementarnych (a tym samym: najważniejszych), uosobienie miłości bezgranicznej i bezinteresownej.

Będę się ścigał z tobą po łąkach,
Rozpędzę twoją chandrę,
Będę twoim zagłówkiem,
u twoich stóp milczącą poduszką

Takiego właśnie psa w ilustrowanej rzeźbami książce oglądamy: podobnego losem człowiekowi, skomlącego o uczucie i ciepło, które pozostaje wszystkim, co możemy sobie ofiarować. To właśnie chyba tę paralelę chciał subtelnie pokazać dzieciom Wilkoń. Wyjątkowość jego psiej opowieści polega właśnie na subtelności i na tym, że napisana została nie tylko tradycyjnymi narzędziami, ale przede wszystkim sercem.

Paweł Jasnowski - student V roku Katedry Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (rocznik 1987), swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół historii społeczności żydowskiej przedwojennego Krakowa (ze szczególnym uwzględnieniem zjawisk asymilacji i akulturacji), w wolnym czasie zajmuje się krytyką literacką; publikuje w: "Nowych Książkach", "Rymsie" i "Popmodernie". Mieszka w Krakowie.

***

Nie wyobrażam sobie swojego domu bez zwierząt. Psy były zawsze, bardzo często koty. Miałam miękkie serce i może dlatego to u mnie wylądował kundelek, a potem jamniczka, których z jakichś powodów nie mogły dłużej trzymać koleżanki. Psy, wierne do bólu, kochające człowieka często pomimo łańcucha, twardej ręki i pustej miski. Nasi bracia mniejsi...

Trzymam tę książkę w rękach w przeddzień Wigilii, kiedy to ten jeden raz w roku zwierzęta mogą przemówić do nas ludzkim głosem. One już to zrobiły - słowami i rzeźbami Józefa Wilkonia. Powstała bardzo osobista wypowiedź Wilkonia, który na jednym ze spotkań z dziećmi powiedział, że zawsze miał psy, ma je do dziś i zawsze chciał zrobić o nich książkę. Monolog psa będący swoistą modlitwą jednocześnie wzrusza i porusza, zachwyca i poraża szczerością. Rzeźby psów - nieuładzone, poharatane, nieme - są jak zatrzymane w kadrze portrety. Wrażenie niesamowite.

Nie będę pewnie jedyna w swojej refleksji po lekturze "Psiego życia". Czytam, oglądam i przychodzi mi na myśl prawda stara jak świat: wszyscy potrzebujemy miłości. Dotyku, pieszczoty, uwagi. Także zwierzęta, za które człowiek jest odpowiedzialny, gdyż je udomowił, oswoił, a niektóre uczynił swoimi szczególnymi sojusznikami, ba, przyjaciółmi.

Dziękuję za tę książkę.

Ewa Skibińska, 23.12.2011

Wzruszający monolog psa, zilustrowany rzeźbami Józefa Wilkonia.

Czasem mówimy, że pies jest przyjacielem człowieka, a człowiek jego panem. Pies jest w swojej miłości i przywiązaniu wierny, z człowiekiem bywa różnie. W autorskiej książce Józef Wilkoń przypomina nam, że powinniśmy być odpowiedzialni za to, co oswoiliśmy. Czyni to w przejmującej formie wyznania psa i w fotograficznej opowieści z udziałem swoich rzeźb.

Powstała książka niezwykła, poruszająca. Głęboko zapada w pamięć.