Latająca klasa

Pisanie o zimie, kiedy za oknem jest lato i praży słońce, to karkołomne wręcz zadanie, nawet jeśli jest się samym Erichem Kästnerem. Pojawienie się natchnienia dodatkowo utrudnia fakt, że pisarza co chwilę coś rozprasza: a to przyleci piękny, kolorowy motyl Bogumił, albo przybiegnie przyjaciel – cielak Jacek. I jeszcze mama systematycznie dopytuje się w listach o postępy w pisaniu. Kiedy pisarzowi w końcu udaje się przezwyciężyć twórczą niemoc, powstaje opowieść wigilijna, której akcja rozgrywa się na terenie szkoły z internatem.

Głównym bohaterem książki jest Jonathan Trotz, czwartoklasista, wysłany przez ojca statkiem z Ameryki do Niemiec. Na nabrzeżu mieli czekać na chłopca dziadkowie, niestety w międzyczasie zdążyli umrzeć. Jonathan pojmuje, że po prostu ojciec chciał się go pozbyć. Chłopiec dostaje od życia kolejną gorzką lekcję. W końcu przygarnia go siostra kapitana. Gdy Jonathan kończy 10 lat, opiekunka oddaje go do szkoły z internatem im. Jana Zygmunta w Kirchbergu. W szkole istnieją dwie zwalczające się grupy uczniów: przyrodnicy i humaniści. Jonathan wraz z kolegami (Marcinem Thalerem, Sebastianem Frankiem, Ulim von Simmernem i Mateuszem Selbmannem) należy do tej drugiej. Chłopcy wyznają „jeden za wszystkich, wszyscy za jednego” i chociaż mają różne charaktery, doskonale się rozumieją. Już niedługo będą wspólnie wystawiać sztukę pod tytułem „Latająca klasa”, której autorem jest właśnie Jonathan. W skrócie sztuka jest o tym, jak mogłaby wyglądać szkoła w przyszłości.

Na pierwszy rzut oka środowisko gimnazjalistów może się wydawać idealne, ale tak nie jest. Bliżej mu do Dickensowskiego czy Korczakowskiego świata, niż do "Ani z Zielonego Wzgórza". Chłopcy robią to, co inni w ich wieku: rozwiązują konflikty za pomocą pięści, mają niespożyty apetyt i bardzo potrzebują autorytetu. Taką rolę pełnią dwie osoby: profesor Boekh, zwany Justusem ze względu na to, że choć surowy to sprawiedliwy (też mieliście w szkołach takich nauczycieli?) i tajemniczy Niepalący, którego chłopcy po kryjomu odwiedzają. Najczęściej po to, by zasięgnąć jego rad, które niejednokrotnie pomogły im rozstrzygnąć wiele sporów. Bezimienny wagabunda jest ich przewodnikiem, dobrym duchem i opiekunem, pełni nieformalną funkcję autorytetu. Uczy ich, jak radzić sobie z przeciwnościami, bo przecież dzieciństwo nie zawsze jest beztroskie i pogodne. Chłopcy walczą ze słabościami, szlifują swoje charaktery. Nawet walka między dwiema bandami gimnazjalistów odbywa się według określonych zasad, których złamanie grozi surowymi sankcjami. W życiu uczniów liczy się honor, odpowiedzialność, szacunek ucznia do nauczyciela (i odwrotnie), zaufanie (kiedy Justus opowiada uczniom wzruszającą historię ze swoich szkolnych lat), a przede wszystkim przyjaźń i rodzina. Chłopcy mają też marzenia, niby nic nadzwyczajnego: jeden chce być duży i odważny, drugi chciałby spotkać się w święta z rodziną i przyjaciółmi.

Opowieść Kästnera, pełna smutnych i wesołych przygód, posiada głębszy sens, który i dziś nie stracił na aktualności. Płynie z niej przesłanie: nie traćcie wiary, nie przerażajcie się, gdy coś nie idzie po waszej myśli. Musicie znać swoje słabe i mocne strony, walczyć ze słabościami. Pamiętajcie o tym, jak wielką siłę ma prawdziwa przyjaźń. Ważna jest odwaga, ale nic nie jest ona warta bez rozumu. A życie ma diabelnie duży numer rękawicy.

O autorze:

Erich Kästner (1899 - 1974) – niemiecki pisarz, satyryk, krytyk teatralny, dziennikarz, autor książek dla dzieci (m.in. "Kruszynka i Antoś", "35 Maja albo jak Konrad pojechał konno do mórz południowych", "Zaczarowany telefon", "Emil nad morzem", "Zaginiona miniatura czyli Przygody wrażliwego rzeźnika", "Mania czy Ania", "Don Kichot", "Emil i detektywi", "Michałek z pudełka zapałek"), tłumaczonych na ponad sto języków i wielokrotnie filmowanych. Pisał także wiersze, eseje, słuchowiska, sztuki teatralne, skecze kabaretowe oraz powieści dla dorosłych. Laureat wielu nagród, m.in. w 1960 roku wyróżniono go za całokształt twórczości nagrodą im. Hansa Christiana Andersena - najwyższym międzynarodowym odznaczeniem przyznawanym za twórczość dla dzieci, zwanym też Małym Noblem. Był założycielem międzynarodowej biblioteki dla młodzieży w Monachium. Pracował jako nauczyciel, w czasach kryzysu był gońcem na giełdzie, a nawet trudnił się sprzedażą perfum. W III Rzeszy książki Kästnera zostały zakazane. Pisarz był wielokrotnie przesłuchiwany przez gestapo, aresztowany, jego dzieła spalono, a on sam trafił na listę pisarzy zakazanych w III Rzeszy. Wiele tekstów Kästnera zaginęło bezpowrotnie w pożarze jego mieszkania w 1944 roku podczas nalotów bombowych. W rodzinnym Dreźnie na parterze dawnej willi jego wujka znajduje się muzeum pisarza. „Latająca klasa” (napisana w 1933 roku) zawiera wiele wątków autobiograficznych. Książka była trzykrotnie zekranizowana, po raz pierwszy w roku 1954.

Magdalena Świtała