Rzecz o tym, jak paw wpadł w staw

Pawie wznowione

Przed ponad pięćdziesięciu laty, spacerujący z kilkuletnim synem po warszawskich Łazienkach Józef Wilkoń delektował się odnalezionym w pobliskim stawie odbiciem dwóch pawi. Zupełnie oszołomiony i zachwycony pobiegł do swojej – położonej na Hożej – pracowni, z której musiał nie wychodzić prawie wcale, skoro po dwóch dniach podłoga jego domu-pracowni usłana była malowanymi tuszem i akwarelami studiami pawi. Rozlane, przenikające się pawie plamy ukazały się niebawem w "Pawich wierszach" Tadeusza Kubiaka i "Przygodzie pewnego pawia" Stanisława Szydłowskiego.

Po wielu latach wydawnictwo Hokus-Pokus postanowiło wrócić do namalowanych przed laty pawi Wilkonia. Nie mogąc odnaleźć autora (lub jego spadkobierców) "Przygody pewnego pawia", Marta Lipczyńska-Gil postanowiła zwrócić się do utalentowanej poetki i publicystki Agnieszki Wolny-Hamkało, by zilustrowała pawie Wilkonia słowem. Tak po pięćdziesięciu z okładem latach, powstała "Rzecz o tym, jak paw wpadł w staw", zawierająca obok namalowanych z rozmachem w latach sześćdziesiątych studiów (i kilku namalowanych całkiem niedawno) doskonale napisaną pawią historię.

Oszałamiające feerią barw, żywotnością i intensywnością ilustracje Wilkonia, zestawione z silnie zrytmizowaną, tonącą w oparach humoru i absurdu językową grą Hamkało – robią wrażenie:

Właśnie w piątek z bujnych traw
Pewien się wyłonił paw.
Pióra umalował w złocie,
Fiolet zmierzch mu zrzucił w locie,
Zieleń wciągnął, nabrał srebra,
Czerń mu pożyczyła zebra.
Idzie – jasne jest jak zorza.
Dźwiga na ogonie pożar.

Wyłaniający się spod poetyckiego ciągu obrazów, usposobiony narcystycznie paw, przytłacza swoją niezaprzeczalną urodą i godnością okoliczne piękności. Ukarany następnie za swą pychę (trzeba przyznać: przezabawnie), nawet w stawie będzie budził zachwyt:

– Co za cudo u nas bawi?
Paw rozłożył ogon pawi
Zabełkotał coś nieskładnie
Bo mu trudno było na dnie.
I choć przekaz był niejasny –
Paw trwał w blasku: rudy,
Jasny (…)

Z prawdziwie artystycznym wyczuciem Agnieszka Wolny-Hamkało prowadzi grę z ilustracjami prężącego się i wijącego pawia, ukrywając za kunsztownie plecionym warkoczem słów dodatkowe sensy i znaczenia. Czytając "Rzecz o tym jak…", kilkuletnie dziecko nie tylko kosztuje – cieszące oko – cudownie kolorowe plamy, ale przede wszystkim uczy się wrażliwości na rytmiczność czytanego tekstu i na jego walory dźwiękowe. Wsłuchując się w snutą przez Wolny-Hamkało opowieść, odkrywa z pewnym zdziwieniem i radością, wspaniałe możliwości tkwiące w samym języku.

Chyba właśnie tego powinniśmy oczekiwać od pisanych dla dzieci, w coraz bardziej szalonym tempie, książek.

Paweł Jasnowski - student V roku Katedry Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (rocznik 1987), swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół historii społeczności żydowskiej przedwojennego Krakowa (ze szczególnym uwzględnieniem zjawisk asymilacji i akulturacji), w wolnym czasie zajmuje się krytyką literacką; publikuje w: "Nowych Książkach", "Rymsie" i "Popmodernie". Mieszka w Krakowie.

***

Nie widziałam piękniejszych pawi jak te Wilkoniowe. Nie porównuję ich do żywych ptaków, nie o to chodzi. Sam artysta urzeczony urodą spacerujących po Łazienkach pawi stworzył ich malarskie wizerunki. I to jakie! Z barwnych plam czarowanych za pomocą wody, pędzli, tuszu i akwareli wyłaniają się ogoniaste i długoszyje ptaki cudownej urody. Tak piękne, że wybaczam ich egoistyczną naturę.

Poetka Agnieszka Wolny-Hamkało opisała ją dowcipnie, z językową swadą – bawiąc się słowami i skojarzeniami. Aż zacytuję, co wyczyniały zwierzęta na widok zjawiskowo pięknego pawia:

Czapla w zachwyt wpadła dziki,
aż odpadły jej guziki.
Sroka tak się zagapiła srodze,
że jej wyrósł włos na nodze.
Zaś rybitwie kotlet z glonów
wypadł z białych pantalonów.

Już widzę, jak śmieją się mali, a obok nich duzi. Wiersz idealnie nadaje się do głośnego czytania, do zabawy, do smakowania fraz podczas zajęć warsztatowych z książką, ale i w domowym zaciszu.  

„Idzie – jasny jest jak zorza. Dźwiga na ogonie pożar”. Boski ptak, ma trochę z Apolla, trochę z Narcyza. Nie wierzycie? Przeczytajcie najmodniejszą książkę tej jesieni.

Ewa Skibińska, 9.11.2011

Rzecz o narcystycznym pawiu, który wielbił własny wygląd i był łasy na zachwyty innych stworzeń. Aż wpadł w staw...

Paw zaś dumnie uniósł skroń,
stroszy kuper, majta nogą
i wytęża wzrok nad wodą,
gdzie odbicie jego boskie
jakiś wróbel trąca noskiem.

Oto poetka młodego pokolenia Agnieszka Wolny-Hamkało na kanwie tekstu Stanisława Szydłowskiego "Przygoda pewnego pawia" do ilustracji Józefa Wilkonia (Biuro Wydawnicze „Ruch”, Warszawa 1966) stworzyła nową, współczesną wersję opowieści o pawiu, który wpadł w staw. Piękny paw tak się zachwycił swoim odbiciem w wodzie, że wpadł w staw. Próżny ptak był tak sobą oczarowany, że nawet idąc na dno, nie mógł wyjść z podziwu nad samym sobą.

Pisanie tekstu do obrazów Wilkonia było jak skok na banji - wspomina Agnieszka Wolny-Hamkało. - Te halucynogenne pawie zupełnie mnie zaskoczyły i błyskawicznie uruchomiły wyobraźnię. Na każdą ilustrację mistrz miał nowy pomysł. Powstał cykl mitologicznych pawi, które ze swoją sygnalizacją świetlną na ogonach całkiem wydały mi się wielkomiejskie. Pomyślałam więc, że tekstu też nie można nigdzie „odpuścić”, że także w tekście można, należy zwariować. W wierszu nie zawsze wszystko musi być poukładane. Wiersz to nie jest wojsko. Rysunki i wiersze nie muszą być mimetyczne, mogą mniej lub bardziej odklejać się od rzeczywistości, a czasem radykalnie ją ignorować. Dzieci znają tę grę. Mam nadzieję, że polubią ją także w tym wydaniu.

Skrzący się dowcipem wiersz Agnieszki Wolny-Hamkało, do tego genialny melanż barwnych plam Józefa Wilkonia. Nowe wydanie będzie bogatsze o dodatkowe ilustracje!

Artysta tak opowiada o tworzeniu wizerunku pawia: 

Ponad pięćdziesiąt lat temu byłem z małym synkiem na spacerze w Łazienkach. Nagle stanąłem jak wryty, ujrzawszy w stawie odbicie dwóch pawi. Zachwycony ich urodą dobiegłem do domu przy Hożej, zamknąłem się w pracowni, wziąłem baniak wody, pędzle, tusze, akwarele i zacząłem szaleć z tą materią.

Wyśmienita książka na prezent dla każdego w każdym wieku!

O autorach:

Agnieszka Wolny-Hamkało - ur. 1979, poetka i publicystka. Autorka tomów poetyckich „Mocno poszukiwana” (1999), „Lonty” (2001), „Gospel” (2004), „Ani mi się śni” (2005), „Spamy miłosne” (2007) i „Nikon i Leica” (2010). Jest także autorką poematu dla dzieci „Nochal czarodziej” (2007, il. A. Wajda) i współredaktorką (wraz z J. Sobolewską) antologii opowiadań „Projekt Mężczyzna” (2009) oraz antologii "ORWO" (wspólnie z Dorotą Hartwich). Współpracuje m.in. z „Gazetą Wyborczą”, „Tygodnikiem Powszechnym”, „Polityką”, „Lampą”. Felietonistka „Bluszcza” i „Rymsa”. W TVP1 w latach 2009-2011 współprowadziła program „Hurtownia książek”. Od września prowadzi magazyn literacki w TVP Kultura. Mieszka we Wrocławiu.

Józef Wilkoń - uznany polski malarz, rzeźbiarz, ilustrator. Zilustrował i opracował graficznie ponad 100 książek dla dzieci i dorosłych wydanych w Polsce i ponad 60 książek, które ukazały się za granicą. Książki z jego ilustracjami przetłumaczono na ponad 20 języków. Laureat licznych konkursów i odznaczeń, w tym Orderu Odrodzenia Polski. W 2010 r. jego autorska kołysanka "kici kici miau" została Książką Roku w konkursie Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek.