Kategorie

Audiobooki

Komiksy

Książki dla dzieci (0-3 lata)

Książki dla dzieci (10-12 lat)

Książki dla dzieci (3-5 lat)

Książki dla dzieci (4-6 lat)

Książki dla dzieci (7-10 lat)

Książki dla każdego

Książki dla młodzieży

Książki dla rodziców

Nowości

Obce strony

Patronat Rymsa

Studencki HYDE PARK

Z archiwum słonia

Zapowiedzi

 

Lista pozycji

Ostatnio komentowane

Pokaż więcej

Matylda

Autorzy: , dodano Poniedziałek, 2 lutego 2015 | kategoria: Książki dla dzieci (7-10 lat), Książki dla dzieci (10-12 lat)

"Matylda"
Roald Dahl
ilustr. Qentin Blake
Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2002

« wróć na stronę listy informacji o książkach

Bezkompromisowe dzieciaki w przewrotnym świecie dorosłych

Chciałabym zaproponować trzy książki, które łączy czas wydania (dość dawny, przed kilkunastu laty) oraz problematyka dzieci, rzutkich, przedsiębiorczych, inteligentnych, patrzących wnikliwie na otaczający świat, zauważających wiele nieprawidłowości w nim i krytycznie odnoszących się do tychże. Te dzieci odważnie wyrażają niezgodę na dostrzegane paradoksy, zafałszowania, a nawet obłudę dorosłych i wyraziście (czasem nawet dosadnie) wyrażają swój sprzeciw oraz bunt przeciwko wszystkiemu, co je razi i dotyka w otoczeniu społecznym. Walczą o siebie, o swoje marzenia, o prawdę i wartości uniwersalne – wszakże oceniane przez nie „tu i teraz”, po dziecięcemu.

O takiej literaturze często mówi się, że reprezentuje ona tzw. nurt antypedagogiczny w literaturze dla dzieci. Sądzę jednak, że książki przeze mnie wybrane takimi nie są, choćby z tego względu, że pokazują jedynie odwagę dziecka wobec absurdów, prostolinijność w wyrażaniu własnych sądów, trafność obserwacji, błyskotliwość w konfrontowaniu słów i czynów dorosłych oraz wyprowadzaniu z nich wniosków dla siebie, a wreszcie - swobodę wyrażanych opinii.

Książki, które - według mnie - mogą (a nawet powinny) wzbogacić kanon lekturowy uczniów w młodszym wieku szkolnym, a będące reprezentantami wszystkich cech uprzednio przeze mnie wskazanych, to:

1) A. Lindgren, "Madika z Czerwcowego Wzgórza"; "Madika i berbeć z Czerwcowego Wzgórza" (Warszawa, Nasza Księgarnia, 1994);

2) B. Reuter, "Hodder ocala świat" (Kraków, Wydawnictwo M , 2004);

3) R. Dahl, "Matylda" (Warszawa, Wydawca kolekcji CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM: POLITYKA Spółdzielnia Pracy, Zysk i S-ka 2002)

Warto zauważyć, że wszystkie te książki reprezentują autorów obcych. Dowodzi to zagranicznych trendów dużo wcześniejszych niż w naszym kraju przyzwalających dzieciom na „zabranie głosu”, wyrażanie siebie (swych emocji, rozumowania, oceny wartości). Chociaż wydane zostały jakiś czas temu (nie są nowościami na rynku wydawniczym), to ciągle aktualna jest problematyka w nich poruszana, a w warunkach polskich właściwie dopiero od niedawna dojrzała do jej podnoszenia na spotkaniach i zajęciach z dziećmi oraz w organizowanych zabawach, inspirowanych książką. Z tego względu choćby pierwsza z tu wymienionych (dwa tomiki "Madiki") doczekała się już kolejnych wydań (np. w 2007 roku). Warto również dostrzec, że twórczość A. Lindgren, bardzo lubiana przez dzieci i mająca już swe stałe (dobre) miejsce w dotychczasowym kanonie lekturowym, zostałaby wzbogacona o dwie kolejne książki poznawane przez dzieci. Twórczość Roalda Dahla uwzględniana jest we fragmentach w najnowszych podręcznikach dla trzecio- oraz czwartoklasistów (Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe), a proponowana przeze mnie "Matylda" stanowiłaby niejako wstęp do lektury czwartoklasistów tegoż autora "Charlie i fabryka czekolady". Jedynie Bjarne Reuter jako pisarz skandynawski jest zupełnie nieznany polskim czytelnikom, a jego "Hodder..." mógłby otwierać dziecięcym czytelnikom drogę do poznania znakomitego pióra tego autora. Po trzecie, warto docenić także i to, że dziecięcy bohaterowie to rówieśnicy odbiorców: 7-letnia Madika (i jej 4-letnia siostra Lisabet), 9-letni Hodder, 5-letnia Matylda Piołun – genialna uczennica w swej szkole.

A teraz kilka słów o niezwykłości każdej z książek.

Madika i Lisabet to dziewczynki niezwykle rezolutne, pomysłowe, z bogatą wyobraźnią. Młodsza jest bardzo zaborcza – chce mieć wszystko to, co ma starsza i w tym samym uczestniczyć – wraz z siostrą. Eksperymentują, marząc o jednej dziurce w nosie (gdyż mają ją ponoć wszystkie inne dzieci) i o wszach we włosach (bo w klasie Madiki jest jedna taka dziewczynka). Po jakimś czasie siostry przygotowują dla wszy pieśń pożegnalną, wszakże pozwalając im pohuśtać się przed uśmierceniem. Ciągle poprawiają świat wyobrażony, wpadając na genialne pomysły, jak choćby zjeżdżanie z dachu drewutni i latanie na parasolu (podczas oczekiwania na wycieczkę klasową). Szczerze, „po dziecięcemu” Madika cieszy się, że wycieczka nie doszła do skutku nie tylko z powodu jej upadku, ale także pani spadła ze schodów przypłacając to wstrząśnieniem mózgu.

Obie siostry znakomicie umieją zorganizować swój czas, np.:

- Madika - wycinając z gazet tytuły różnych artykułów i dopisując do nich własną treść, podporządkowaną ostatnim wydarzeniom z życia i przeżyciom własnym;

- Filozofka Lisabet – zastanawiając się, czy kanibal może kiedykolwiek trafić do nieba. Sama sobie odpowiada, że tak, albowiem przywędruje tam w brzuchu misjonarza.

Madika żartuje z dorosłych, np. ze służącej, która ułożyła niefortunne zadanie tekstowe, próbując uczyć Madikę matematyki. Śmieje się, że służąca nabyła nową umiejętność, a mianowicie od niedawna... znosi jajka. Oburza się na kominiarza mrugającego do służącej, co według Madiki jest skandaliczne, bo ten ma żonę i pięcioro dzieci. Sama komplementuje kształty służącej stwierdzając, że to dobrze, iż jest taka pękata.

Szerzej o wskazanych tu książkach A. Lindgren napisałam w pracy: E. Szefler, "Książka literacka dla dziecka w edukacji wczesnoszkolnej. Próba oceny i propozycje wykorzystania", Bydgoszcz, Wydawnictwo WSP, 1998; podrozdział 3.6.3. „Apselutnie” … wspaniała, s. 264-269; podrozdział 3.6.4. Trudne problemy dziecięce w literaturze dla dzieci młodszych, s. 269-278.

Półsierota Hodder mieszka wyłącznie z ciągle zajętym ojcem (pracującym głównie w nocy), więc chłopiec czuje się bardzo samotny. Pewnej nocy odwiedza go wróżka obwieszczając, że został powołany do ocalenia świata. Odtąd wydarzenia na jawie i we śnie chłopca przeplatają się ze sobą, marzenia są konfrontowane z codzienną rzeczywistością, a życiowe priorytety z obserwacjami otoczenia dziennego i nocnego – przez szybę własnego mieszkania i w wyobraźni uaktywnionej nocą, w podróżach w nieznane.

Szczery „do bólu” Hodder radzi dziadkowi, aby zwrócił się do szkolnego logopedy w związku ze swą niewyraźną mową. Nauczycielkę pyta, czy ma własne zęby, czy nosi protezę. Protekcjonalnie (szeptem) pyta ją też o wiek, znacznie go zawyżając („Powyżej czy poniżej siedemdziesiąt?”). Ojca próbuje swatać z bibliotekarką szkolną, przynosząc jej zdjęcie taty, a o nauczycielce mówi do ojca, że „ma trochę ciężki zapłon”.

Szeroką analizę problemów zawartych w powieści B. Reutera podjęłam w artykule: E. Szefler, "Kultura literacka dzieci. Analiza książki B. Reuter „Hodder ocala świat”, w: „Kultura i Edukacja” 2004, nr 4, s. 63.

Genialna i wrażliwa Matylda jest traktowana przez swych półinteligentnych rodziców – Państwa Piołunów – jak strup („z czym trzeba żyć, dopóki nie można tego zerwać i odrzucić”). Nie zauważają córki-skarbu, córki niezwykłej, córki nieprawdopodobnie zdolnej. Komentują, krytykują, odmawiają, zabraniają, zakazują, obrażają, pozostawiają samą sobie. Mimo to Matyldy nie udaje się im zmienić, przekonać do „wartości” ich bezmyślnego, nieuczciwego, leniwego, prymitywnego życia. Troski życia rodzinnego Matyldy przemiennie osładzają i pogłębiają dorośli w szkole: słodka, wyrozumiała, cudowna wychowawczyni pani Miodek oraz koszmarna, wrzaskliwa, agresywna i niesprawiedliwa pani dyrektor Pałka.

Więcej na temat losów małej Matyldy i dorosłych obecnych w jej życiu nie tylko z uwagi na znaczące nazwiska, ale i zachowania oraz czyny... znajdzie czytelnik w samej opowieści (lekturze).

Elżbieta Szefler (nagroda w konkursie "Odświeżamy kanon lektur")

link

Dodaj komentarz





Najnowszy numer


ZAMÓW NEWSLETTER


Reklama

  • zoo litery
  • ksiazka za dyche
  • OKO
  • ryms w empikach
  • znajdz nas
  • Przed twoimi urodzinami
  • zbuntowany elektron
  • Gwarancja kultury dla Marty Lipczyńskiej
  • trzy mam ksiazki
  • IBBY Ryms upowszechnianie czytelnictwa
  • z duchem do teatru
  • co sie dzieje
  • Kajtek
  • Ryms na Facebook