Kategorie

Audiobooki

Komiksy

Książki dla dzieci (0-3 lata)

Książki dla dzieci (10-12 lat)

Książki dla dzieci (3-5 lat)

Książki dla dzieci (4-6 lat)

Książki dla dzieci (7-10 lat)

Książki dla każdego

Książki dla młodzieży

Książki dla rodziców

Nowości

Obce strony

Patronat Rymsa

Studencki HYDE PARK

Z archiwum słonia

Zapowiedzi

 

Lista pozycji

Ostatnio komentowane

Pokaż więcej

Baśnie cygańskie. Gałązka z Drzewa Słońca

Autorzy: , dodano Wtorek, 3 czerwca 2014 | kategoria: Książki dla dzieci (7-10 lat), Książki dla dzieci (10-12 lat)

"Baśnie cygańskie. Gałązka z Drzewa Słońca"
Jerzy Ficowski
ilustr. Aleksandra Kucharska-Cybuch
Wydawnictwo Buchmann, 2013

« wróć na stronę listy informacji o książkach

Gdy wspominamy Jerzego Ficowskiego, na myśl przychodzą dwa kręgi jego zainteresowań: kultura żydowska i folklor cygański. Jest wielce prawdopodobne, że bez Jerzego Ficowskiego Polacy nie poznaliby Papuszy, romskiej poetki, której wiersze przetłumaczył na polski (postać Papuszy to niegasnące ognisko kontrowersji, które podsycił nakręcony niedawno film fabularny Joanny i Krzysztofa Krauze). Przez kilka lat Ficowski wędrował z cygańskim taborem, podpatrując zwyczaje i wierzenia, zbierając opowieści nie utrwalane przez nich na piśmie. Zaowocowało to powstaniem książek poświęconych Cyganom, przez długi czas najbardziej rzetelnych opracowań dotyczących tej nacji. Zaś opowieści, po literackim opracowaniu, wydał Ficowski w 1961 roku pod tytułem "Gałązka z drzewa słońca. Baśnie cygańskie". Edycji było kilka, różnie ozdabianych. Niniejsza pochodzi z wydawnictwa Buchmann.

Opowieść rozpoczynająca tom baśni pokazuje wplątanego w nie narratora-gadzia (obcego). Uwiedziony swobodą cygańskiego życia, wędruje z nimi, żeni się z Cyganką, zaś opowieści, które słyszy od jej ojca, spisuje dla córeczek. Mało tego - sam staje się bohaterem baśni otwierającej przed nim, obcym, hermetyczny świat Cyganów. Ten słuchacz pojawia się kilkakrotnie; przełamując baśniowy bezczas dowcipnym komentarzem sygnalizuje, że baśń jest "w użyciu".

Wśród cygańskich baśni są takie, które dotykają początku, opowiadając, jak to bóg stwarzał świat przy pomocy nieudacznika diabła, wyjaśniają, skąd wzięli się ludzie z jasnymi włosami (były to dzieci Cygana i jasnowłosej córki króla Mgieł), mówią o zatargach bóstw przyrody walczących o wpływy na świecie. Wyjaśniają, jak powstał księżyc - że zmniejsza się, bo zjadany jest za karę przez Cygana, który poskąpił jedzenia głodnemu wędrowcowi.

Bóg-stwórca w cygańskich baśniach nie miesza się zbytnio w ludzkie sprawy. Znacznie mocniej psocą tutaj bóstwa i demony mniejsze, choć nadal przepotężne - przeciwnicy i pomocnicy bohatera. Jest diabeł Beng, ale tego udaje się oszukać. Przede wszystkim są dobre i złe Urmy żeńskie duchy o wielkiej mocy. Cygan idzie do nich na służbę, żeby uzyskać korzyści, ale musi je przechytrzyć, żeby nie zginąć. Jest Phuwusz, bóstwo ziemi o ciele kreta. Jest król Słońce - który co wieczór zasypia na kolanach swej matki, by rano odrodzić się dzieckiem i zacząć wędrówkę po niebie. Upostaciowane siły przyrody pomagają lub szkodzą - zależnie od postawy bohatera baśni.

Z wielkimi siłami bohater nie zadziera, wobec Wichru czy Słońca okazuje pokorę. Jednak zwierzęta to bracia, którym bohater winien jest szacunek i opiekę, a pszczoły, mrówki, myszy czy borsuki odwdzięczają się magiczną pomocą. Nader często w baśniach goszczą ptaki, ich swobodne piękno, niezależność. Bohater nie potrafi więzić skrzydlatych braci w klatkach, zbyt mocno się z nimi utożsamia. W baśni "O cudownym ptaku" pojawia się tajemniczy starzec, opiekun wędrówek, uwalniający z lochu chłopaka o miękkim sercu, który nie umiał budować klatek-więzień. Muzyka i swoboda mocno się ze sobą wiążą.

A tym wszędobylskim bohaterem jest Cygan. Leniwy lub pracowity, przeważnie zaradny i sprytny, wędruje, gdyż jego natura nie pozwala mu osiedlić się na stałe. Wędruje żeby znaleźć szczęście, a często znajduje piękno, jak w baśni o powstaniu skrzypiec, z których Cyganie potrafią wycisnąć łzy albo śmiech. W swoich włóczęgach natrafia na dar - piękną dziewczynę, na którą musi zasłużyć, a która zostaje towarzyszką życia. Jakkolwiek finałem wielu baśni jest zdobycie bogactw i zamieszkanie w pałacu, bohater jest nomadą. Jego rodziną i domem jest tabor - przeciwstawiany chłopskim zagrodom, miastom. Wolność wyboru Cygan ceni bardziej od złota, toteż ucieka, kiedy bogactwo wiąże się z przymusem.

W trzydziestu sześciu opowieściach literat Ficowski starał się zamknąć urok cygańskiego życia. Romowie zależą od pór roku, latem i jesienią żywi ich las, zimą i wiosną biedują. Zwłaszcza obrazy zimy w taborze, Cyganek topiących w kociołkach lód na zupę, przejmują melancholią. Ficowski podkreślał umiłowanie piękna, właściwe tym wędrowcom, poetyckie postrzeganie rzeczywistości.

Edycja Buchmanna robi ze zbioru baśni Księgę. Format, czcionka, suta grubość papieru, ilustracje - wszystko podkreślić ma cenny tekst. Zastrzeżenia mam do ilustracji Aleksandry Kucharskiej-Cybuch. Detale rysuje poetycko, zwłaszcza ptaki czy krajobraz będący tłem. Jednak bohaterom, mimo subtelności koloru i kreski, brak charakteru, namiętności. Żaden z nich mnie nie urzekł, nie przykuł uwagi. Zamiast być piękną, ta edycja jest ozdobną. Mimo wszystko dobrze, że kolejny raz możemy cieszyć się pięknem tekstów.

Alicja Szyguła

link

Dodaj komentarz





Najnowszy numer


ZAMÓW NEWSLETTER


Reklama

  • Ryms na Facebook
  • Gwarancja kultury dla Marty Lipczyńskiej
  • OKO
  • ksiazka za dyche
  • liczby i kolory
  • Jano i Wito baner
  • zbuntowany elektron
  • maly atlas ptakow
  • Przed twoimi urodzinami
  • ryms w empikach
  • IBBY Ryms upowszechnianie czytelnictwa