Mała szansa

Opowieść o małej Kiki jest bardzo mądrze napisaną książką o dziecięcych emocjach. Mądrze napisaną między innymi dlatego, że pokazuje, iż emocje dziecka i emocje dorosłych nie różnią się od siebie aż tak bardzo. Kiedy boimy się o najbliższych, kiedy naprawdę przychodzi co do czego i wydarza się to, czego zawsze się obawialiśmy, wszyscy jesteśmy tak samo bezradni wobec lęku i rozpaczy. Wraz z wiekiem nie poznaje się jakichś skuteczniejszych sposobów na radzenie sobie z dręczącą niepewnością i natrętnymi myślami. Trzeba zająć się czymś innym. Pomalować starą szafę żółtą (dość paskudną) farbą. Posprzątać. Kupić nowe zwierzątko. Albo… rozpocząć bardzo niebezpieczną grę we własnej głowie.

Chociaż pomysł Kiki na „zwiększanie szans” swojego taty, który jako lekarz wyjechał na wojnę, jest równie oryginalny, co niedorzeczny, zrodził się ze wspólnej nam wszystkim rozpaczliwej nadziei, że może jednak da się coś zrobić. Że nie jesteśmy całkowicie bezsilni wobec zła, cierpienia i lęku. Że nie jesteśmy skazani na czuwanie przy telefonie ze ściśniętym żołądkiem. Że jeśli przekroczymy pewną granicę, coś się musi stać.

Swój lęk Kiki dzieli z mamą i babcią. Każda z nich przeżywa wyjazd taty Kiki na swój sposób i jest rzeczą bardzo interesującą obserwowanie, w jaki sposób ich emocje reagują ze sobą – niczym związki chemiczne w szklanych kolbach. Mama Kiki nie ukrywa swojego strachu, co z jednej strony sprawia, że dziewczynka czuje się rozumiana w swoich zmaganiach z lękiem, a z drugiej dodaje do jej niepokoju zupełnie nowy wymiar. Babcia zaś głównie się złości, co w naturalny sposób podnosi Kiki na duchu.

Oczywiście, kobiety są świetne w zamartwianiu się (zaś mężczyźni w przysparzaniu im zmartwień). Tak się może wydawać. Jednak – jak zauważa autorka poprzez swych bohaterów – nie wszystko jest takie proste i na większość najważniejszych pytań nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Tata Kiki jest bohaterem czy egoistą? Lepiej znać całą prawdę i bardziej się niepokoić, czy pozwolić dorosłym na zatajanie niektórych szczegółów? Gdzie w naszej głowie przebiega granica między dobrem a złem i czy można się nie zorientować, że się ją przekroczyło?

Wydaje mi się, że nazwanie Małej szansy studium emocji dziecka byłoby w jakimś sensie obraźliwe dla tej książki. Na tych kilkudziesięciu stronach autorce udało się – z niesłychaną lekkością, prostotą i przejmującą szczerością – poruszyć tak wiele zagadnień, że dokładne określenie tematyki tej powieści jest niemożliwe. To książka otwarta, ale na pewno nie niedokończona czy niepełna. Czytanie jej jest właśnie jak otwarcie szeroko okna – by wpuścić trochę świeżości i spojrzeć na świat z perspektywy Kiki, małej dziewczynki, która ma własne zdanie i niezupełnie słodki charakterek.

Aleksandra Hady, laureatka marcowej edycji (2011) konkursu na recenzję książki dla dzieci/młodzieży

***

Niedawno dostałam książkę „Mała szansa” Marjolijn Hof i od razu zaczęłam ją czytać. Była tak wciągająca, że momentalnie przeczytałam całą, dziwiąc się, że jest taka krótka, a przy tym taka ciekawa.

Tak naprawdę to przez cały czas praktycznie nic się nie działo, jednak napięcie nie opuszczało mnie ani na chwilę. Bardzo podobały mi się stosunki głównej bohaterki z jej matką – na każde pytanie dziewczynki odpowiadała akurat tak, jak powinna, wyczerpująco i z miłością.

Historia jest poważna. Ma w sobie momenty smutne, niekiedy nawet tragiczne, ale także i wesołe i śmieszne. Opowiada o dziewczynce, której ojciec wyjeżdża na wojnę jako lekarz, by pomagać rannym. Bohaterka martwi się o niego, bo, jak twierdzi „może go dosięgnąć jakaś zabłąkana kula”. Kiedy rozmawia o tym z mamą, dowiaduje się, że szansa na to, że to właśnie ona zostanie bez ojca, jest mała. Postanawia więc jeszcze ją zmniejszyć, by być pewną, że tata wróci.

Po przeczytaniu ta książka stała się jedną z moich ulubionych. Z pewnością trzeba po nią sięgnąć!

Alicja Rydel, lat 13

***

"Mała szansa" to dobra, psychologiczna proza dla młodych czytelników. Kawałek dzisiejszego niełatwego świata zamknięty w małej głowie, przetrawiony przez emocje, lęk i strach. Dziecięce lęki są tak samo intensywne, jak te przeżywane przez dorosłych... Zapominamy o tym, często bagatelizujemy, zajęci swoimi Bardzo Ważnymi Sprawami.

Kiki, bohaterka "Małej szansy" boi się o swojego tatę, który po raz kolejny wyjeżdża w rejony ogarnięte wojną, by jako lekarz pomagać ludziom. Kiki jak każde dziecko chciałaby mieć oboje rodziców blisko siebie, na co dzień. Tylko tyle i aż tyle. Jednak jej tato chce właśnie w ten sposób wykonywać swój zawód – leczyć ludzi w rejonach zagrożonych niebezpieczeństwem: kataklizmem bądź wojną. Kiedy Kiki pyta, dlaczego tata nie jest domatorem, mama cierpliwie stara się jej to wyjaśnić: „Chce poznawać świat. Chce pomagać. Uważa, że tutaj jest wystarczająco dużo lekarzy”. Kiki wie, że jej tata bardzo kocha swoją rodzinę, ale wie też, że potrzeba wyjeżdżania i pomagania ludziom w potrzebie jest u niego równie silna. Wie również, że ojciec narażony jest na niebezpieczeństwo. W każdej chwili może go dosięgnąć zabłąkana kula. Nie pomaga tłumaczenie mamy, że szansa na to, by tata został akurat trafiony jedną z nich jest niewielka. Kiki w dość irracjonalny sposób stara się jeszcze pomniejszyć tę szansę...

W książce Marjolijn Hof są najprawdziwsze emocje: strach, przerażenie, złość, bunt. Przeżywa je Kiki, a wraz z nią my. Przeczytajcie tę książkę, zanim wręczycie ją swojemu dziecku. Nie dla cenzury, ale po to, by uświadomić sobie, że to, co czasem dla dorosłych jest trudne do zrozumienia, jest jeszcze bardziej skomplikowane dla naszego dziecka.

Ewa Skibińska

Polecamy też recenzję "Małej szansy" na blogu Krysi Romanowskiej

„Tata właśnie wyjeżdżał na wojnę” – tak zaczyna się ta historia. Nie jest to jednak książka o wojnie, ale o jej konsekwencjach, o trudnych do opanowania emocjach, o strachu i o rozłące. O tym wszystkim opowiada Kiki. Jej ojciec, lekarz, właśnie po raz kolejny wyjeżdża do dalekiego kraju, w którym toczą się walki. Kiki boi się o niego. Wie, że ojcu grozi niebezpieczeństwo. Przecież w każdej chwili może go dosięgnąć zabłąkana kula…

W oczekiwaniu na powrót ojca Kiki podejmuje irracjonalną grę, która – jak śmieszne wróżby, wymyślane dla odczarowania złych sytuacji – ma sprawić, że ojciec wróci do domu cały i zdrowy. „Postanowiłam przemyśleć dokładnie sprawę pomniejszania lub powiększania szans. Nie znałam nikogo, komu zmarł tata oraz zdechł pies. To się raczej nie zdarza. Mama nazwałaby to małą szansą. Jeszcze mniejszą szansą było spotkanie kogoś, komu i umarł ojciec, i zdechły pies oraz mysz”.

***

Marjolijn Hof (ur. w 1956 roku w Amsterdamie) zanim zdecydowała się poświęcić w pełni pisarstwu, przez ponad dwadzieścia lat pracowała jako bibliotekarka. Powieść "Mała szansa" (Querido, 2006) w 2007 została nagrodzona Złotym Rysikiem, a także Złotą Sową dla najlepszej powieści dla dzieci i młodzieży. W styczniu 2009 roku austriacki Instytut Literatury dla Dzieci i Młodzieży przyznał "Małej szansie" w niemieckim tłumaczeniu tytuł książki miesiąca.

„Wspaniały styl. Książka nie zawiera ani jednego zbędnego słowa” – napisano w raporcie jury Złotego Rysika.

Patronat nad książką sprawuje "Ryms". „Małą szansą” wydawnictwo Hokus-Pokus inicjuje „Serię z Tulipanem”, w której ukaże się dobra proza dla dzieci i młodzieży z Królestwa Niderlandów.

A oto doskonała wiadomość o "Małej szansie": książka została wytypowana przez Amerykańską Sekcję Stowarzyszenia Książki dla Młodych (USBBY) na listę najlepszych książek z całego świata. Na tegorocznej liście znalazło się 41 tytułów wybranych spośród 300. 

Przytaczamy informację za Elizabeth Poe, School Library Journal (amerykańskie czasopismo dla bibliotekarzy szkolnych) 1/2/2010

Członkowie 2010 Komisji ds. Wybitnych Książek Świata Amerykańskiej Sekcji Stowarzyszenia Książki dla Młodych (USBBY Outstanding International Books Committee):

W roku 2010 Amerykańska Sekcja Stowarzyszenia Książki dla Młodych (USBBY) po raz piąty wybrała listę najlepszych książek z całego świata. Jak co roku, tytuły znajdujące się na liście pochodzą z najodleglejszych zakątków globu. Zostały wydane w Australii, Kanadzie, Danii, Francji, Indiach, Japonii, Holandii, Nowej Zelandii, Szwecji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Akcje książek umieszczono w Australii, Kanadzie, Kartaginie, Chinach, Danii, Gwatemali, Anglii, Irlandii, na Jamajce, w Japonii, Malawi, Meksyku, Mongolii, Holandii, Norwegii, Ruandzie, Szkocji, Szwecji, Tanzanii oraz w krainach stworzonych na potrzeby powieści. Zostały przetłumaczone z duńskiego, holenderskiego, francuskiego, niemieckiego, japońskiego oraz ze szwedzkiego. Dwie pozycje są publikacjami dwujęzycznymi: jedna w hiszpańskim i angielskim, a druga w języku inuktitut i angielskim. Jedna z pozycji napisana jest chińską kaligrafią równolegle z tekstem w języku angielskim.

Na tegorocznej liście znalazło się 41 książek wybranych z ponad 300 tytułów. Wszystkie te pozycje te wyróżniają się niezwykłymi walorami literackimi. Nic dziwnego, skoro mamy do czynienia z crème de la crème literatury dziecięcej i młodzieżowej spoza USA, wydawanej następnie lub jednocześnie w Ameryce w roku 2009. Komisja była także zainteresowana książkami, które pozwalałyby amerykańskim czytelnikom zapoznać się z wybitnymi artystami i pisarzami z innych krajów, pomóc małym Amerykanom spojrzeć na świat z innego punktu widzenia oraz zapewnić im szerszą perspektywę; które dotykają tematów nieobecnych w dziecięcej literaturze amerykańskiej, przedstawiają wyrazisty rys kulturowy i są napisane językiem przystępnym dla czytelnika amerykańskiego. Pod uwagę braliśmy zarówno treść, jak i prezencję, pod którymi rozumiemy wartości artystyczne i literackie, oryginalność lub twórczość w potraktowaniu tematu, niezwykłość tematu, wyjątkowość pomysłu oraz wartości, które angażują dzieci i do nich przemawiają. Listy pozycji wyróżnionych przez USBBY w latach ubiegłych znajdują się pod adresem www.usbby.org.