Ostatnio dodane

Co nowego za granicą? Zosia Gwardyś poleca!

Czwartek, 6 czerwca 2019

Czeskie nowości - odsłona czwarta

Niedziela, 2 czerwca 2019

Mała Czcionka poleca sześć zagranicznych premier

Poniedziałek, 20 maja 2019

Samouk spod Mościsk

Poniedziałek, 13 maja 2019

Wywrotowy komiks

Wtorek, 30 kwietnia 2019

 

Ostatnio komentowane

Klasycy przedwojennej ilustracji

Wtorek, 21 lipca 2015

Gdzie szukać aplikacji dla dzieci?

Piątek, 9 października 2015

Najważniejsze nagrody w dziedzinie: książka dla dzieci i młodzieży

Wtorek, 5 kwietnia 2016

Nowe szaty Andersena

Środa, 1 kwietnia 2015

Komiksowa podróż Shauna Tana

Piątek, 9 stycznia 2015

Będziesz nową, dojrzałą wersją samej siebie... (o poradnikach dla dziewcząt)

Środa, 23 czerwca 2010

Ilona Mazurkiewicz-Krause, Będziesz nową, dojrzałą wersją samej siebie... (o poradnikach dla dziewcząt), [w:] "Ryms" nr 9, wiosna 2010, s. 11-12.

Badania nad płcią kulturową pokazują, że bycie kobietą bądź mężczyzną wiąże się z realizowaniem społecznie określonych zasad. Przekazywaniem wzorców zajmują się dom, szkoła, ale także teksty kultury, między innymi literatura. O tym, jaka powinna być idealna kobieta, dziewczyna dowiaduje się już w okresie dojrzewania. A istotnym narzędziem kształtowania zachowań dziewcząt są między innymi poradniki, zaliczane do literatury parenetycznej w wydaniu popularnym. Zawartość bibliotecznych i księgarskich półek z poradnikami dla kobiet oraz dla dziewcząt jest podobna, przez co płeć piękna jawi się jako ta połowa ludzkości, która musi być poddawana ciągłym zabiegom dydaktycznym. To kolejna, po odwoływaniu się do podobnych konwencji gatunkowych i toposów, cecha łącząca te dwa segmenty literatury.

Na przełomie lat 80. i 90. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne publikowało cykl książek, w których tytule pojawiało się słowo-klucz „nastolatki”. Nastolatki kolejno: gotowały, szyły, robiły ozdoby i upominki, urządzały swój pokój, hodowały rośliny i zwierzęta, pielęgnowały urodę, przyjmowały gości lub poznawały zasady bon tonu. Z biegiem czasu te kompetentnie zredagowane publikacje (aczkolwiek ascetyczne pod względem edytorskim) zostały zastąpione przez liczne tłumaczenia poradników oraz nowe rodzime propozycje, w których próbuje się ogarnąć całość doświadczenia nastoletniej czytelniczki.

 Można dokonać różnorakiej klasyfikacji tego typu pozycji. Na przykład ze względu na pochodzenie tekstu, wiek wirtualnej adresatki, ograniczenie do jednej dziedziny bądź też próbę zbudowania kompendium. Tym, co łączy takie publikacje, jest sposób ukształtowania relacji nadawca – odbiorca. Można użyć sformułowania, które funkcjonuje na gruncie nauki o poezji, i nazwać je poradnikami zwrotu do adresata. Narracja prowadzona jest w nich przez osobę dorosłą dzielącą się swoją wiedzą i odwołującą się do różnorakich źródeł, które potwierdzają słuszność stwierdzeń. Mogą być nimi wypowiedzi ekspertów lub wyniki badań naukowych, ale przede wszystkim autorki (!) odwołują się do wiedzy rówieśniczek, wprowadzając listy nastolatek, cytaty z wypowiedzi ankietowych.

Poradniki próbują objąć całość doświadczenia nastoletnich czytelniczek. Wykorzystują do tego dwie strategie.

Można znaleźć na rynku wydawniczym publikacje specjalizujące się w dość wąskich dziedzinach. Egmont wydał w roku 2004 serię książek autorstwa Jeannie Kim, na którą składały się tomy: "Kreatywność", "Duch", "Ciało i umysł", "Rodzina i przyjaciele". Każdy z nich zawierał zestaw zadań zarówno literackich, jak i plastycznych mających przekonać nastolatkę o drzemiącym w niej potencjale. Oficyna Naukowa w roku 2009 rozpoczęła publikację serii „Chcemy wiedzieć”, w której do tej pory wydano książki "O kulturze", "O miłości", "O rozwodzie". Forma literacka tych tekstów odwołuje się do jednej z najpopularniejszych metod organizujących poznawanie, jaką jest rozmowa znana z dialogów Platona bądź z praktyki szkolnej. Do tego typu „wyspecjalizowanych” poradników można zaliczyć, poświęcony wyłącznie kwestiom dotyczącym wyglądu, Sandrine Cathala Delmont "Makijaż. Przewodnik po makijażu bez blamażu" (Siedmioróg 2009). Interesujące w nim jest to, że jeśli chodzi o formę wizualną, nawiązuje do czasopism przeznaczonych dla nastolatek (mamy tu zdjęcia podobne do pojawiających się na łamach Dziewczyny) i ukazuje omówione krok po kroku działania prowadzące do wykonania idealnego makijażu dziennego i wieczorowego. Imponująco rozbudowano w nim listę akcesoriów niezbędnych podczas zabiegów upiększających. Myślę, że niejedna matka, zajrzawszy tu, mogłaby odrobić zaległości w tej dziedzinie.

Funkcję poradnika mogą też pełnić popularne na rynku wydawniczym kalendarze dla nastolatków, przygotowane na rok szkolny bądź kalendarzowy, bardzo często związane z będącymi na topie filmami i serialami dla młodych widzów. Wypełniają je różnego rodzaju psychotesty, porady dotyczące urody, ciekawostki na temat aktorów i muzyków. Od innych tego typu propozycji wydawniczych zdecydowanie różni się "Kalendarz nastolatki" wydawnictwa związanego z zakonem pijarów (eSPe 2009). Kalendarz dotyczy sfery przemilczanej w czasopismach dla młodzieży, jaką jest duchowość. Można w nim znaleźć porady, jak się modlić, sposoby na radzenie sobie ze smutkiem sformułowane na podstawie myśli św. Tomasza z Akwinu, cytaty z Biblii, podpowiedzi, jak ubierać się modnie, ale jednocześnie skromnie. Przeczytamy tu również o sytuacjach, w których należy rozstać się z chłopakiem. Zwracam na to szczególną uwagę, ponieważ w większości poradników znalezienie chłopca staje się wartością samą w sobie, nie ma mowy o tym, by wskazywać sytuacje, jakie mogą nastoletnią relację stawiać pod znakiem zapytania bądź nawet kwestionować jej sens.

Osobną kategorię stanowią publikacje, które próbują stworzyć wrażenie kompletności, obejmując hipotetyczną całość nastoletniego doświadczenia. Tak jest w wypadku "Tylko dla dziewczyn" oficyny Rea (2009) albo książki Severine Clochard, Cecilie Hudrisier, Audrey Gessat "Niech żyją dziewczyny! Poradnik dla przyszłych nastolatek" (Book House 2009). W pierwszej z nich znaleźć można działy poświęcone urodzie, pielęgnacji ciała, modzie, dobremu wyglądowi, fryzurom, dodatkom, dekoracjom, ogrodnictwu, świętom, zabawom i eksperymentom. Tematyka drugiej z nich jest poszerzona o kwestie związane z przyjaźnią, miłością, relacjami w rodzinie, hobby. Tematy podejmowane w tych publikacjach poruszone są także w "Wielkiej księdze pomysłów" Rosemary Davidson i Sarah Vine (WAB 2009). Z tej książki czytelniczki również mogą się dowiedzieć, jak dbać o swoje włosy i paznokcie, ale znajdą tu też wcześniej niepojawiające się informacje o tym, jak strzelać, rozpalić ognisko, przygotować własną grządkę i ogród ziołowy na parapecie. Na tym jednak nowe elementy się nie kończą: narrację związaną z poradami autorki przeplatają rozdziałami dotyczącymi wielkich miłości znanych z literatury i historii oraz ze stronami na temat inspirujących kobiet. Do grupy tychże zaliczone zostają między innymi Odette Churchill, Rosa Parks, Virginia Woolf, Krystyna Skarbek, Maria Skłodowska-Curie. Najbardziej zaskakujący jest jednak rozdział, w którym pojawiają się rady, jak stroić fochy lub jak udrożnić toaletę. Gdyby chciało się znaleźć jakiś wspólny mianownik dla do tej pory omówionych tekstów, należałoby wskazać na koncentrowanie się autorek na tym, co w życiu przyjemne, na unikaniu drażliwych kwestii, na pokazywaniu sytuacji, które zawsze można doprowadzić do pozytywnego rozwiązania.

Książką, która również podejmuje cały wachlarz zagadnień, jest "Dojrzewanie dziewcząt bez tajemnic" pióra Ewy Stompor (Literat 2007). Jej autorka inaczej jednak opracowuje tematy. Materiał związany z procesem dorastania zostaje podzielony na cztery poziomy: emocjonalny, biologiczny, seksualny i społeczny. Każda z części książki zawiera rozbudowane, drobiazgowo zredagowane informacje, co zbliża publikację raczej do kompendium niż poradnika. Autorka opisuje rodzaje miłości, relacje przyjacielskie, ale nie pomija takich zagadnień, jak bunt, myśli samobójcze i relacje z rodzicami. Poświęca miejsce na kwestie związane z fizjologią i higieną, ale umieszcza również wiadomości na temat pierwszej wizyty u ginekologa. Zajmuje się zagadnieniami do tej pory pomijanymi, takimi jak choroby przenoszone drogą płciową, aborcja, homoseksualizm, gwałt, wykorzystywanie seksualne, adopcja. Szata graficzna książki, pozbawienie jej kolorowych ilustracji, zdjęć, sprawia, że możemy uznać tę publikację za poradnik przeznaczony dla starszych nastolatek, dla których istotne jest już nie tylko bogactwo podejmowanych tematów, ale również drobiazgowość ich omówienia.

Kwestia postrzegania własnej fizyczności w poradnikach dla dziewcząt ogranicza się do dbania o higienę i pielęgnacji poszczególnych części ciała. Do tej pory na rynku polskim jedynie "Mała książka o miesiączce" Marie Oscarsson (Czarna Owca 2009) jest przykładem innego spojrzenia na kwestie ciała. Autorka poświęca kwestii miesiączki całą książkę, nie jest to jedno z wielu zagadnień. Podobnie jak w przywołanych wcześniej publikacjach dla nastolatek tworzy się tu poczucie wspólnoty narratora z czytelniczkami przez podkreślanie jedności kobiecego doświadczenia. Znaczną część tej książki zajmują porady dotyczące fizjologii i higieny, prawidłowości związanych z miesiączką i anomalii. Autorka chce oswoić temat miesiączki – pokazuje związane z nią stereotypy, interpretuje baśnie i legendy, poszukuje symboliki odwołującej się do krwawienia. Informuje o współczesnych środkach higienicznych, ciekawie opowiada o tym, jak kobiety w przeszłości utrzymywały higienę w czasie miesiączki. Oscarsson odwołuje się do uczuć dziewcząt, przekonań, że miesiączka jest „czymś dziwnym, wstydliwym i że to tajemnica”. Wpisuje również omawiany temat w przestrzeń kulturowych stereotypów, mechanizmów rynkowych, wyjaśnia na przykład, dlaczego krew w reklamach podpasek jest niebieska i do jakich uczuć kobiet odwołują się autorzy tych reklam. Publikację zamykają żarty z miesiączki. Umiejętność opowiadania dowcipów na ten temat ma być sygnałem wyprowadzenia zagadnienia ze sfery tabu, w której się znajduje.

Pisząc o poradnikach dla dziewcząt, trzeba także wspomnieć o książkach Małgorzaty Musierowicz takich jak "Na gwiazdkę" (Akapit Press 2007) i "Dla zakochanych" (Akapit Press 2008), nazywanych gawędami kulinarnymi. Nie można ich zaliczyć do poradników sensu stricto, ale sposób konstruowania w nich narracji, polegający na przeplataniu historii opowiadanych przez narratorkę, przepisów kulinarnych i tekstów literackich, pozwala powiedzieć, że głównym celem tych utworów jest kształtowanie właściwych zachowań, nawyków, umiejętności.

Kiedy przegląda się na poradniki dla dziewcząt (wybrałam najnowsze publikacje, lecz trzeba zaznaczyć, że kompozycja tego typu tekstów nie ulega znacznym przeobrażeniom), można odnieść wrażenie, że życie nastolatki jest niezmiernie skomplikowane i dlatego powinno być opatrzone licznymi poradami. Musi ona opanować wiele rozmaitych umiejętności, by móc dobrze czuć się z własnym ciałem i we współczesnym świecie. Powinna dbać o wygląd, być sprawna, inteligentna, ciekawa świata. A gdy skorzysta już z porad zawartych w opisanych publikacjach, będzie mogła stać się „nową, dojrzałą wersją samej siebie”. Tytuł tego artykułu, będący cytatem z jednego z poradników, pokazuje swego rodzaju sprzeczność, z którą powinny zmagać się w swoim życiu kobiety. Nowość jest wartością pożądaną w dzisiejszej rzeczywistości – i tak jak produkty na rynku cyklicznie odświeżają swój wizerunek, tak i kobiety powinny dążyć do jej uobecniania. Dojrzałość z kolei wiąże się z samoświadomością, wiedzą, doświadczeniem. Jak pogodzić te dwie sprzeczne cechy? Jak nie zniszczyć wypielęgnowanych paznokci, rozpalając ognisko albo udrażniając rurę? Jak być kobietą? Gdy dziewczyna nie znajdzie odpowiedzi na tak postawione pytanie po lekturze adresowanych do niej poradników, będzie mogła sięgnąć w księgarni na półkę z książkami dla kobiet, gdzie temat Marsa i Wenus sąsiaduje z wizją bycia idealną panią domu i kwestią płaskiego brzucha. Być może jednak dziewczyna posłucha intuicji. Tylko czy jest na nią miejsce we współczesnym świecie?

« wróć na stronę listy artykułów

Dodaj komentarz





Najnowszy numer


ZAMÓW NEWSLETTER


Reklama

  • Ryms na Facebook
  • Wróble na kuble
  • Ze zwierzyną pod pierzyną
  • Plasterek
  • Gwarancja kultury dla Marty Lipczyńskiej
  • OKO
  • Amelia i Kuba
  • IBBY Ryms upowszechnianie czytelnictwa
  • Arctic
  • Lato Adeli
  • ryms w empikach