Mały Antysemita

Wtorek, 6 lutego 2018

 

 

 

Zawsze myślałam, że antysemityzm dotyczy świata dorosłych. Życie wytrąciło mnie z tego przekonania. Ten antysemita miał dziesięć lat, jasne włosy, niebieskie oczy, dziecinne rumieńce na pucołowatych policzkach. Mieliśmy tego dnia mówić o "Królu Maciusiu" Janusza Korczaka. Nic nie wskazywało na to, że temat lekcji będzie zupełnie inny niż przygody dziecka króla, które chce zmienić na lepsze świat, a przede wszystkim myśli o losie dzieci.

Burza rozpętała się, gdy inny chłopiec wspomniał o Januszu Korczaku (słyszał od ojca), że był Żydem, że zginął z dziećmi w obozie.

Mały antysemita zareagował z temperamentem, krewko rzucając książką:

– Żyd! To ja nie będę tego czytał! Nie będę się tego uczył! Nie lubię Żydów!

– Dlaczego?! – zapytałam nieprzygotowana na taki obrót sprawy. – Czy coś wiesz o Żydach? Czy widziałeś kiedyś…?

– Brat mi mówił, że mają o, takie oczy (tu zwinął ręce w piąstki i przyłożył do oczu jak lornetkę) i takie uszy (pokazał ucinanie małżowiny usznej gdzieś w połowie).

Chciałam tymczasem zakończyć ten niespodziewany wątek, przemyśleć, co z tym począć, ale równie krewko odezwały się dwie koleżanki z klasy małego antysemity:

– To już wiem, dlaczego mnie nie lubisz. Bo jestem w jednej czwartej Rosjanką.

– Mówisz jak Hitler, który zamordował Żydów. Czytałam Pamiętnik Anny Frank, to wiem.

Argumentacja racjonalna do małego antysemity jeszcze nie przemawiała. Na to trzeba poczekać. Ale co zrobić, żeby nie wyrósł z niego duży antysemita?

Zbiłam go z pantałyku zapytaniem:

– A co powiesz, jeśli ja jestem Żydówką?

– No, co powiesz? – zawtórowały mi uczennice.

Tego było dla niego za dużo. Zamilkł.

Co zrobić, by z małego nie wyrósł duży antysemita? Istnieje luka w polskim przekazie ustnym historii. Zgładzeni Żydzi z tej części Europy nie mogą zabrać głosu, nie mogą zabrać głosu ich dzieci i wnuki. Tę ciągłość przekazu mogą (powinny) utrzymać dzieci, wnuki, prawnuki świadków życia przed Holokaustem i samej Zagłady. Mój uczeń z czwartej klasy wyniósł z domu prawicowe, endeckie stereotypy. Szkoła musi stanowić przeciwwagę braku domowego wykształcenia. W szkole podstawowej można działać na tym polu niejako kropla po kropli: bajki żydowskie, wspaniałe "Opowiadania dla dzieci" Isaaca Bashevisa Singera (grane znakomicie w warszawskim Teatrze Narodowym), a potem może być już samodzielna lektura "Kotki Brygidy" Joanny Rudniańskiej w klasie czwartej lub piątej.

Na dyskurs intelektualny, na prawdziwą historię przyjdzie czas w liceum, kiedy uczeń ma już ukształtowane poglądy i jest już mniej otwarty na przekaz z zewnątrz. Wobec Jankiela z "Pana Tadeusza", Racheli z "Wesela" i Mendla z noweli Konopnickiej – stanie zadziwiony.

Brak na rynku książki w Polsce powieści o czasach Holokaustu na poziomie gimnazjum. Choćby powieści Uri Orleva, którego jedyną powieść po polsku pt. "Wyspa na ulicy Ptasiej" wydała Media Rodzina. A ma tenże pisarz na swym koncie wiele ciekawych, trzymających w napięciu, w konwencji prawie przygodowej, choćby pt. "Biegnij, chłopcze, biegnij!". W Niemczech prawie w każdej księgarni można dostać jedną z jego powieści. Urwany w Polsce przekaz pokoleniowy dotyczący kultury żydowskiej szkoła też podtrzymuje w małym stopniu. Mogą go dopełnić dobre lektury domowe.

Mały antysemita odszedł z mojej szkoły, ale dla mnie problem i temat pozostały.

 

Maria Borzęcka, art. ukazał się w 11. nr "Rymsa w 2010 roku

« wróć na stronę listy artykułów

Dodaj komentarz





Najnowszy numer


ZAMÓW NEWSLETTER


Reklama

  • zbuntowany elektron
  • Arctic
  • prosiaczek
  • Ryms na Facebook
  • Gwarancja kultury dla Marty Lipczyńskiej
  • ryms w empikach
  • jajo
  • ksiazka za dyche
  • IBBY Ryms upowszechnianie czytelnictwa
  • OKO
  • maly atlas ptakow